Texas'ta yazılım hatası 600 bin seçmen kaydını geciktirdi

Texas seçmen kaydında ne ters gitti?

Texas'ta ehliyet alırken veya yenilerken seçmen kaydı yapılabiliyor ya da mevcut kayıt güncellenebiliyor. Bu zincirin bir yerinde yazılım, başvuruları aktarmayı bıraktı.

Texas Dışişleri Bakanlığı artık sorunu, Kamu Güvenliği Departmanı'nın (DPS) ehliyet portalına gelen bir yazılım güncellemesiyle ortaya çıkan programlama hatası olarak tanımlıyor. İlk haberlerde olay basitçe "bilgisayar arızası" diye geçmişti. Eyalet teknik ayrıntı yayımlamadı; yani hangi kodun ne zaman bozulduğunu kurumların dışında kimse bilmiyor.

Bilinen kısım şu: başvurular yaklaşık bir yıl boyunca birikti ve toplam neredeyse 600 bine ulaştı. Dışişleri Bakanlığı bu hafta basına, geciken başvuruların seçmenlerin kayıtlı olduğu ilçelere artık iletildiğini ve alttaki sorunun giderildiğini söyledi.

Yedek çözüm olarak bir sözcü, hâlâ etkilenen herkesin geçici oy (provisional ballot) kullanabileceğini belirtti. Bu bir güvenlik ağı, çözüm değil. Geçici oy ancak yetkililer seçmenin uygun olduğunu ve zamanında kaydolduğunu sonradan doğrularsa sayılıyor; çalışan bir kayıt sisteminin ortadan kaldırması gereken belirsizlik tam olarak bu.

Dava ve ikinci hata

Gecikme artık Bexar County'de açılan bir davaya konu. Davayı League of Women Voters Texas ve MOVE Texas Civic Fund açtı.

Dava, Dışişleri Bakanı Robert S. Howden ile makamını, Kamu Güvenliği Departmanı'nı ve müdürü Freeman F. Martin'i hedef alıyor. Davacılara göre birikim, ehliyet yenilerken çevrimiçi kayıt hakkını güvence altına alan 1993 tarihli Ulusal Seçmen Kayıt Yasası'nı (NVRA) ihlal etti. Seçmen hakları grupları beş yıl önce de benzer bir davayı kazanıp Texas'ı bu yasaya uymaya zorlamıştı; bu da olayı "masum bir kaza" diye geçiştirmeyi zorlaştırıyor.

Sonra ikinci sorun çıktı. The Texas Tribune'ün haberine göre ilçe yetkilileri, son bir ayda yaklaşık 15 bin kaydı etkileyen başka bir sistem hatası buldu. İlçeler şimdi 19 Ekim'de başlayacak erken oylamadan önce bu listeyi temizlemeye çalışıyor.

Texas İlçe Seçim Yetkilileri Derneği'nin yöneticisi Chris McGinn, Tribune'e yaşanan sıkıntıyı açıkça anlattı: ilçelerin çoğu tünelin ucundaki ışığı görürken, seçmen kayıt memurlarının önüne yeni bir birikim düştü. Bu ayrıntı manşetteki rakamdan daha önemli. Portalı eyalet işletiyor ama temizlik işi, çoğu zaman az personel ve sabit takvimle ilçelere kalıyor.

Bir yazılım hatası nasıl siyasi kavgaya dönüşüyor?

Texas, alışılmadık biçimde pahalı ve yakından izlenen bir ara seçim döneminden geçiyor. Anketlerde bazı Cumhuriyetçi adaylar Demokrat rakiplerinin gerisinde; buna Başsavcı Ken Paxton ile Temsilciler Meclisi üyesi James Talarico arasındaki Senato yarışı da dahil. CNET'in haberine göre Elon Musk, eyaletteki Cumhuriyetçi adaylara yaklaşık 160 milyon dolar harcadı.

Yarış bu kadar kısa mesafedeyken her idari arıza siyasi bir mercekten okunuyor. Davacılar birikimi seçmen baskısının parçası olarak görüyor. Eyalet ise düzeltilmiş bir yazılım hatası diyor. İki taraf da aynı 600 bin rakamını gösteriyor.

Asıl rahatsız edici teknik soru siyasetin altında duruyor: yüz binlerce kaydın boşluğa gittiği neden bir yıl ve bir dava sonra fark edildi? Ehliyet yenilemesine bağlı bir seçmen kaydı hattında, kuyruğun sıfıra düşmesini ya da büyümesini günler içinde işaretleyen bir izleme olmalıydı; aylar sonra değil. Sebep ne olursa olsun, tespit tarafı da çökmüş durumda.

Türkiye'de durum ne?

Hikâye Texas'a özgü; Türkiye'de satın alınacak bir ürün ya da kontrol edilecek bir fiyat yok. Yine de benzeri bir risk Türkiye için de geçerli: e-Devlet üzerinden yapılan adres, kimlik ve seçmen bilgisi güncellemeleri de sonuçta bir yazılım zincirinden geçiyor. Türkiye'de seçmen kütüğüne kayıt Yüksek Seçim Kurulu'nun sisteminde tutuluyor ve vatandaşlar e-Devlet'ten kayıt durumlarını sorgulayabiliyor; yani burada da tek kontrol noktası, sistemin kendiliğinden uyarı vermesi değil, vatandaşın kendi kaydını ara ara kontrol etmesi.

Seçim dönemlerinde e-Devlet'te yoğunluk artıyor ve bilgi güncellemeleri bazen anlık yansımıyor. Texas örneğinden çıkarılacak pratik ders basit: kayıt işleminin sonunda ekranda gördüğünüz "işleminiz alındı" mesajını kanıt saymayın, birkaç gün sonra kayıt durumunuzu yeniden sorgulayın.

Eyaletin düzeltmesi gerçek olabilir; ama ilçelerin bulduğu ikinci hata, sistemin hâlâ son teslim tarihi baskısı altında yamalandığını gösteriyor. Bu yıl DPS portalından kaydolan Teksaslılar için ilçe kayıt memuruna ayıracakları iki dakika, her resmi açıklamadan daha değerli.