İsveç Kamuda ChatGPT ve Claude'u Yasakladı: Veriler ABD'ye Gidiyor

İsveç tüketici odaklı yapay zeka araçlarının fişini neden çekti?

Yetkililer, personelin kamuya ait belgeleri ticari araçlara yapıştırması sonucu devlet verilerinin ABD sunucularına taşınmasından ve model eğitiminde kullanılmasından endişe etti.

Söz konusu kısıtlama, İsveç Ulaştırma İdaresi'nde yürütülen dahili denetimlerin ardından hız kazandı. İncelemelerde, memurların günlük iş akışlarını hızlandırmak için herkese açık sohbet botlarına hassas bilgiler girdiği görüldü. Kurumsal bir veri izolasyonu sözleşmesi bulunmadığı için girilen bu veriler, şirketlerin modellerini eğitmek amacıyla kullanabileceği havuzlara aktarılıyordu.

Bilgi İşlem Direktörü Mikael Wettercrantz, kontrolsüz gelişen bu 'gölge BT' (shadow IT) alışkanlığının bilgi güvenliğinde telafisi güç açıklar yaratacağı konusunda uyardı. Kamu personeli standart tüketici hesapları kullandığında, verilerin Avrupa Birliği sınırları dışındaki ABD merkezli veri merkezlerine gitmesi nedeniyle Avrupa veri koruma regülasyonları da (GDPR) fiilen devre dışı kalıyor.

DeepSeek ile başlayan süreç Batılı devlere uzandı

İsveç daha önce Çin merkezli DeepSeek yazılımını GDPR ihlalleri ve yabancı devlet erişimi riskleri gerekçesiyle kamu ağlarında yasaklamıştı. Bu yasağın OpenAI ve Anthropic gibi sektör lideri Amerikan şirketlerine genişletilmesi, Stockholm yönetiminin riskleri sadece Doğu menşeli aktörlerle sınırlı görmediğini; doğrudan veri egemenliği meselesi olarak ele aldığını gösteriyor.

Bu adım, kamu kurumlarının bir yandan bürokrasiyi modernleştirmeye çalışırken diğer yandan üçüncü taraf yazılımlarla veri kaçırma riskini yönetmekte ne kadar zorlandığını kanıtlıyor. Şirketler 1Password'ün şifresiz yapay zeka girişi gibi yeni kurumsal mimariler geliştirse de, devletlerin güvenlik sorumluları denetlenemeyen sınır ötesi veri akışlarına karşı artık çok daha temkinli davranıyor.

Microsoft Copilot denetim şartıyla muaf tutuldu

Uygulanan kısıtlama kamu dairelerindeki üretken araçların tamamen kapatıldığı anlamına gelmiyor. Microsoft Copilot onaylı kalmayı sürdürüyor; zira kamu kurumları bu hizmeti verilerin model eğitiminde kullanılmayacağını taahhüt eden sıkı kurumsal sözleşmeler üzerinden alıyor.

İsveç yönetimi ayrıca kontrollü bir test ortamı kurdu. Özel izin verilen sınırlı sayıdaki teknik personel, komutların genel tüketici veritabanlarına sızmasını engelleyen yalıtılmış bir dahili altyapı üzerinden ChatGPT ve Claude testlerini sürdürebilecek.

Türkiye'de kamuda yapay zeka kullanımı ne durumda?

Türkiye'de kamu kurumlarında ticari sohbet botlarının kullanımına yönelik İsveç'teki gibi merkezi ve bağlayıcı bir genel yasak henüz yayımlanmadı. Bununla birlikte Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi'nin yayımladığı Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi, kritik kamu verilerinin yurtdışında barındırılan bulut servislerine veya sunucularına aktarılmasını zaten kesin kurallarla sınırlandırıyor.

İsveç'in aldığı bu karar, Türkiye'deki kamu kurumlarının da yerel sunucularda çalışan açık kaynaklı dil modellerine ve KVKK uyumlu kurumsal çözümlere yönelme ihtiyacını yeniden gündeme getiriyor.