ABD yapay zeka veri merkezleri için 3 nükleer reaktörü uyandırıyor

Kapatılan üç nükleer santral geri dönüyor

Daha önce kapatılmış bir nükleer reaktörü yeniden açmak, yakın zamana kadar hem teknik hem de ekonomik açıdan akıl dışı bir hamle sayılıyordu. Ancak yapay zeka modellerinin eğitim ve çıkarım süreçleri geleneksel şehir şebekelerini zorlamaya başlayınca bu yaklaşım tamamen tersine döndü.

Yeniden başlatma planı üç tesisi kapsıyor: Michigan'daki Palisades Nükleer Santrali, Pensilvanya'daki Crane Temiz Enerji Merkezi ve Iowa'daki Duane Arnold Enerji Merkezi. 2022 yılında ticari gerekçelerle planlanandan erken kapatılan Palisades santralinin, imzalanan elektrik alım sözleşmeleri doğrultusunda Mart 2027'de üretime başlaması hedefleniyor.

Pensilvanya'daki Crane santrali için de 2027 yılı hedeflenirken, Iowa'da bulunan Duane Arnold tesisinin 2029'a kadar şebekeye bağlanması bekleniyor. Üç reaktör faaliyete geçtiğinde toplamda 2,25 GW elektrik üretecek. Bu kapasite, yaklaşık iki milyon hanenin tüm elektrik ihtiyacına denk geliyor.

Yeniden açılacak reaktörler: Güç, takvim ve maliyet

Yapay zeka devleri neden nükleer enerji arıyor?

Güneş ve rüzgar enerjisi, devasa GPU kümelerinin gerektirdiği kesintisiz ve dalgalanmasız gücü tek başına sağlayamıyor.

Büyük veri merkezi işletmecileri, sıfır karbonlu ve 7/24 kesintisiz baz yük enerjisine muhtaç durumda. Microsoft ve Google, emisyon cezalarından kaçınırken sunucuların tam kapasite çalışmasını sağlamak için bu santrallerin kapasitelerini şimdiden uzun vadeli sözleşmelerle kapattı.

Sürece federal hükümet de doğrudan nakit pompalayarak katılıyor. ABD Enerji Bakanlığı, nükleer kapasiteyi genişletme hedefleri doğrultusunda santrallerin bakım ve yeniden lisanslama giderleri için 4,4 milyar dolarlık kredi ayırdı. Uzun vadede füzyon enerjisi gibi yeni çözümler araştırılsa da—örneğin Gemini 4 Argon 59 yıllık füzyon düğümünü birkaç saatte çözdü—büyük teknoloji şirketlerinin yarın sabah prize takabileceği hazır baz yük gücüne ihtiyacı var.

Güvenlik denetimleri ve takvim riskleri

Daha önce emekliye ayrılmış ticari nükleer reaktörleri yeniden devreye almak ABD'de bugüne kadar denenmemiş bir operasyon. Düzenleyici kurumlar; yıllardır atıl vaziyette duran basınç kaplarını, reaktör koruma binalarını ve eskiyen soğutma sistemlerini benzeri görülmemiş bir titizlikle denetlemek zorunda.

Sağlanan devasa finansmana rağmen uzmanlar, sahada karşılaşılabilecek beklenmedik metal yorgunlukları ve yapısal aşınmaların takvimi 2027 sonrasına öteleyebileceğini belirtiyor. Soğutulmuş bir nükleer altyapıyı canlandırmak baştan aşağı yeni sertifikasyon süreçleri gerektiriyor.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin inşası devam ederken, üretilecek elektriğin ilk etapta genel ulusal şebekeye verilmesi hedefleniyor; teknoloji devlerinin doğrudan santralden enerji satın aldığı özel kurumsal modeller henüz Türkiye mevzuatında yaygın değil. Buna karşın yerli veri merkezleri ve yapay zeka altyapıları büyüdükçe, kesintisiz güç talebi ve şebeke yükü önümüzdeki yıllarda Türkiye'deki bulut sağlayıcılarının da en kritik gündemi haline gelecek.

Atıl nükleer reaktörleri yeniden canlandırmak teknik açıdan ciddi bir kumar olsa da, her çeyrek katlanan işlem gücü açlığı karşısında teknoloji şirketlerinin elinde 7/24 kesintisiz çalışabilecek başka bir sıfır karbon seçeneği bulunmuyor.