Rusya Savaş Uçağı Tasarımı İçin GigaChat Yapay Zekasına Güvendi
Rus devletine ait Birleşik Uçak Şirketi (UAC), sivil ve askeri uçakların ön tasarım süreçlerinde Sberbank'ın geliştirdiği GigaChat yapay zekasını denemeye başladı. Bu adım, Batı yaptırımları nedeniyle Siemens, Autodesk ve Dassault Systèmes gibi kritik mühendislik platformlarından tamamen kopan Rus havacılık sektörünün alternatif arayışını yansıtıyor.
Erken aşama aerodinamik için dil modeli kullanımı
Su-57 ve Su-35 gibi savaş uçaklarını geliştiren Birleşik Uçak Şirketi, geleneksel bilgisayar destekli mühendislik süreçlerinden önce kavramsal gövde tasarımlarını hızlıca taramak amacıyla GigaChat yapay zekası modelini devreye soktu.
Büyük dil modeli doğrudan bitmiş teknik çizimler üretmiyor; bunun yerine ön konfigürasyon seçeneklerini eleyip tasarımın ilk aşamasını hızlandırmak üzere değerlendiriliyor. UAC Genel Tasarımcısı Sergey Korotkov, yapay zekanın sadece somut mühendislik ihtiyaçlarının karşılanabildiği alanlara dahil edileceğini, dijital sistemlerin mühendislere devasa veri setlerini yönetme kolaylığı sağladığını belirtti. Aerodinamik sürükleme hesaplamaları ve gövde mukavemet analizleri gibi ağır fizik simülasyonları ise bu testlerin dışında kalmaya devam ediyor.
Batılı CAD yazılımlarını ikame etme yarışı
Üretken yapay zekaya yönelmek bir teknolojik lüksten çok mecburiyetin sonucu. 2022'de yürürlüğe giren yaptırımların ardından küresel havacılık sektörünün bel kemiği sayılan Autodesk, Dassault Systèmes ve Siemens Rusya pazarından çekildi. Bu durum UAC'yi modern ürün yaşam döngüsü ve modelleme yazılımlarından tamamen kopardı.
UAC, tasarım birimlerindeki yaklaşık 4.000 mühendislik iş istasyonunu dönüştürerek tasarım ve üretim verilerini yöneten dokuz ana yazılım modülünü yerli alternatiflerle değiştirdiğini söylüyor. Şirket, kabin iklimlendirme ve hidrolik sistem analizlerinin bu yerel iş akışlarıyla aylar yerine günlere indiğini iddia etse de bağımsız kaynakların bu verileri teyit etmesi imkansız.
Bu zorunlu geçiş, ülkelerin kritik altyapılarda dışa bağımlılıktan kurtulma çabalarını akıllara getiriyor; nitekim Pegasus'ın kurucusunun devletlere yaptığı Amerikan yapay zekası uyarısı bu risklerin sadece askeri yazılımlarla sınırlı olmadığını gösteriyordu.
Büyük dil modelleri olasılıksal metin ve kod tamamlama araçlarıdır; deterministik fizik ve aerodinamik hesaplamalarının yerini tutamazlar. UAC'nin GigaChat adımı, beşinci nesil savaş uçaklarının üretimini hızlandıracak gerçek bir mühendislik atılımından ziyade, yaptırımların oluşturduğu boşluğu kapatmaya çalışan bir halkla ilişkiler vitrini niteliğinde. Doğrulanmış simülasyon motorları ve gelişmiş çipler olmadan bu modeller pahalı bir karalama defterinden öteye geçemez.
Yazılım sorunu çözülse de tedarik zinciri tıkalı
Mühendislik yazılımlarını değiştirmek Rusya'nın havacılık krizini tek başına çözmüyor. Moskova'nın havacılık sanayisi, binlerce yabancı menşeili fiziksel parçayı yerlileştirmeye çalışırken ağır tedarik zinciri darboğazlarıyla boğuşuyor.
Sivil yolcu uçağı projesi MC-21 bu tablonun en net örneği. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, özellikle tamamen yerli kanat yapısının geliştirilmesindeki aksaklıklar sebebiyle programın planlanandan iki yıl geriye düştüğünü kabul etmişti. İthal parçalardan arındırılmış yeni MC-21 varyantının sertifikasyon takvimi 2027 sonuna ertelenmiş durumda; bu da üretim bantlarındaki somut krizlerin yazılım hileleriyle aşılamadığını kanıtlıyor.
Türkiye'de durum ne?
Batı ambargoları altındaki Rus savunma sanayisinin geliştirdiği Sberbank GigaChat gibi yapay zeka araçları Türkiye pazarında resmi bir ticari varlığa sahip değil ve yerli mühendislik süreçlerinde kullanılmıyor. Türk havacılık ve savunma şirketleri (TUSAŞ, Baykar vb.) ise genellikle Dassault Systèmes ve Siemens gibi Batılı standart CAD/PLM platformlarının lisanslı sürümleriyle çalışırken, kritik bileşenlerde kendi yerli yazılım altyapılarını geliştirmeye odaklanıyor.
Rusya'nın bir bankacılık dil modelinden askeri uçak tasarımı için faydalanmak zorunda kalması, Türkiye'nin savunma sanayisinde hem yazılım hem de donanım tarafında dışa bağımlılığı azaltma stratejisinin ne kadar kritik bir denge gerektirdiğini somut bir şekilde gösteriyor.
Üretken modeller tasarımın en başındaki fikir aşamasını hızlandırabilir ancak bu fikirleri gökyüzünde uçan donanımlara dönüştürmek, dil modellerinin karşılayamayacağı katı mühendislik araçları gerektirir. UAC'nin hamlesi, Batı teknolojisinden koparılan bir savunma sanayisinin açığı kapatmak için ne kadar alışılmadık yollara başvurmak zorunda kaldığını belgeliyor.
Sıkça sorulan sorular
Sberbank GigaChat nedir?
GigaChat, Rusya'nın devlete bağlı en büyük finans kuruluşu Sberbank tarafından ChatGPT'ye yerli bir alternatif olarak geliştirilen kurumsal büyük dil modelidir.
Bir dil modeli savaş uçağı tasarlayabilir mi?
Hayır, dil modelleri bir savaş uçağını tek başına tasarlayamaz. UAC, GigaChat'i sadece ilk fikirleri ve parametreleri taramak için kullanıyor; detaylı aerodinamik ve mukavemet testleri yine özel simülasyon yazılımları gerektiriyor.
Hangi mühendislik yazılımları Rusya'dan çekildi?
2022'de Ukrayna savaşının başlamasıyla birlikte endüstri standardı olan Dassault Systèmes, Siemens ve Autodesk Rusya'daki tüm satış, lisans ve teknik destek faaliyetlerini sonlandırdı.
Kaynaklar
- Russian manufacturer replaces Western tools across 4,000 engineering computers — turning months of aerospace calculations into days | TechRadar. techradar.com, 2026. https://www.techradar.com/pro/moscow-could-design-an-f-22-rival-using-an-ai-model-from-russias-jpmorgan-chase-sberbank-gigachat-used-its-llm-for-a-generative-design-of-a-new-aircraft