HPE, Yapay Zeka Bilgisayarını Ay'ın Güney Kutbuna Gönderiyor

Yörüngeden Ay'ın güney kutbuna

HPE, ticari hazır bileşenlerin uzayda çalışabileceğini ilk kez 2017'de Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) gönderdiği orijinal Spaceborne Computer ile kanıtlamıştı. Önceki nesiller mikro yerçekimi ve kozmik radyasyon altında özel korumalı yongalar olmadan hayatta kalsa da yeni görev çok daha acımasız bir ortamı hedefliyor.

Geliştirilen Spaceborne Computer 4, NASA'nın Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) programı dahilinde Astrolab'ın FLIP (Flex Lunar Innovation Platform) keşif aracına monte edilecek. Donanım, Kennedy Uzay Merkezi'nden bir SpaceX Falcon Heavy roketiyle fırlatılacak ve Voyager Technologies üretimi Griffin-1 iniş aracıyla Ay'ın güney kutbuna indirilecek. Sistemin yüzeyde bir yıl boyunca kesintisiz görev yapması planlanıyor.

HPE Spaceborne Computer 4: boyutlar, depolama ve görev detayları

Uzayda uç bilişim: Neden yerinde yapay zeka?

Derin uzay görevlerinin en büyük teknik darboğazı bant genişliği. Devasa ham verileri yüz binlerce kilometre ötedeki Dünya'ya radyo dalgalarıyla aktarmak hem yüksek güç tüketiyor hem de saniyeler hatta dakikalar süren gecikmelere yol açıyor. Yüksek performanslı uç bilişim donanımını doğrudan keşif aracının içine yerleştirmek, görüntü filtreleme ve otonom rota planlama modellerinin anında çalışmasını sağlıyor.

Astrolab İcra Kurulu Başkanı Jaret Matthews, The Register'a yaptığı açıklamada temel hedefin Dünya'ya ham bayt yığınları yerine işlenmiş bilgi iletmek olduğunu vurguladı. Tıpkı Dünya'da M4 Max Mac üzerinde yerel ses modelleri çalıştırmaya dönük adımlarda olduğu gibi, işlem gücünü fiziksel uç noktaya taşımak harici ağ bağımlılıklarını sıfırlıyor. Ay aracı çevresindeki engelleri yerel yapay zekayla saptayabildiğinde, yer kontrol istasyonundan talimat bekleyerek zaman kaybetmeyecek.

Ay görevi için radikal küçülme

Bir donanımı ISS rafından çıkarıp bir Ay aracına sığdırmak çok ciddi mühendislik tavizleri gerektiriyor. 2024 başında uzay istasyonuna gönderilen Spaceborne Computer 3 tam 130 terabayt depolama alanı barındırıyordu. FLIP aracının sıkı hacim ve kütle kotaları nedeniyle dördüncü nesil sistem baştan aşağı küçültüldü.

Yeni bilgisayar yalnızca 12,7 x 25,4 santimetre boyutlarında ve yaklaşık 2,5 santimetre kalınlığında. Düşük güç tüketen bir işlemciyle çalışan sistemde iki adet Kioxia SSD üzerinden 1 TB yansıtmalı (mirrored) depolama bulunuyor. HPE, donanımı aşırı sıcaklık dalgalanmalarından ve radyasyondan koruyan tescilli termal mimarinin ayrıntılarını ticari sır gerekçesiyle şimdilik gizli tutuyor.

Türkiye'den bu veriye erişim mümkün mü?

HPE Spaceborne Computer 4, NASA'nın CLPS girişimi kapsamında doğrudan bilimsel ve operasyonel araştırma amacıyla geliştirildi; tüketiciye yönelik bir satış planı bulunmuyor. Görev kapsamında toplanan telemetri ve yapay zeka işleme verileri, Astrolab ve NASA ortaklığı üzerinden bilim insanlarına açılacak.

Türkiye'deki üniversiteler ve uzay araştırmaları yürüten kurumlar, NASA'nın açık bilim protokolleri veya uluslararası araştırma konsorsiyumları çerçevesinde FLIP keşif aracının sağlayacağı analiz sonuçlarından akademik düzeyde faydalanabilecek.

HPE'nin bu mini süper bilgisayarı Ay'ın güney kutbundaki dondurucu gece-gündüz sıcaklık farklarına direnirse, gezegen keşif araçlarının rolü kalıcı olarak değişecek; robotlar sadece veri toplayan değil, yüzeyde kendi kararlarını veren makineler haline gelecek.