Larry Ellison: İnsan emeği değil robotlar vergilendirilsin

İnsan emeği yerine robotlara vergi

Ellison'ın modeli, vergi yükünü tamamen çalışanların üzerinden alıp otonom sistemlerin ürettiği değere aktarmayı öngörüyor.

Oracle AI World konferansının kapanışında sahneye çıkan Ellison, otomasyonun çalışanları kalıcı bir yoksulluğa sürükleyeceği tezine karşı çıktı. Gelişmiş yazılımlar ile robotik sistemler birleştiğinde temel ihtiyaç maddelerinin üretim maliyetlerinin hızla tabana vuracağını savundu.

İnşaat sektörünü örnek gösteren Ellison, bir evin maliyetinin yüzde 80'ini işçiliğin oluşturduğunu, bu görevleri inşaat robotları devraldığında maliyetin beşte dörde yakın oranda düşeceğini belirtti. Şirketlerin elde edeceği bu devasa tasarrufun topluma refah olarak dönmesi ise maliye politikalarının kökten değişmesine bağlı.

Ellison sahnede tezini şu sözlerle özetledi: "İnsan emeğini vergilendirmeyi bırakıp katma değeri vergilendirmeye geçmeliyiz. Robotlar bir katma değer ürettiğinde, doğrudan bu değer vergilendirilmeli. Böylece evrensel yüksek gelir sistemini hayata geçirebiliriz."

Temel gelirden 'bolluk payına' geçiş

Bu öneri, işini kaybeden insanların sefalete düşmesini engellemeyi amaçlayan asgari bir taban ödemesi niteliğindeki evrensel temel gelir fikrini bir adım öteye taşıyor. İktisatçı Milton Friedman'ın negatif gelir vergisi modeline atıfta bulunan Ellison, makine verimliliği sayesinde insanların çok daha az çalışarak konforlu bir hayat sürebileceğini savunuyor.

Yazılımların insan gücünü tamamen gereksiz kılacağı senaryolarını gerçekçi bulmayan Ellison, havacılık sektörünü örnek gösterdi: Otopilot sistemleri onlarca yıldır standart olsa da uçakların kokpitinde hâlâ kaptan pilotlar oturuyor. Yöneticiye göre bilgi işçileri zamanla tamamen işsiz kalmak yerine otonom süreçleri denetleyen süpervizör rollerine kayacak.

Sahnede çizilen bu pembe tablo, kurumsal sahadaki gerçeklerle pek örtüşmüyor. Son araştırmalar, yapay zeka kaygısıyla çalışan bağlılığının yüzde 29'a çakıldığını ortaya koyarken şirketlerin sadece yüzde 3'ü yapay zeka tasarruf hedefine ulaştı.

On yıllık bürokrasi engeli ve işten çıkarmalar

Ellison'ın vizyonundaki en büyük pürüz, devletlerin kamu gelirlerini toplama biçimini baştan aşağı yenilemesini gerektirmesi. Oracle patronu da böylesi bir dönüşümün en az 10 yıl süreceğini saklamıyor. Batı ekonomilerindeki bütçeler neredeyse tamamen bordrolu çalışanların gelir ve bordro vergilerine yaslanıyor. Yatırımları kaçırmadan robot verimliliğini vergilendirecek bir sistem kurmak, parlamentoların henüz tartışmaya bile cesaret edemediği bir konu.

Bir de teknoloji sektörünün bugünkü sert gerçeği var. Yıl başından bu yana sektör genelinde işten çıkarmalar 135 bini aştı; yalnızca Oracle, 2025 ortasından 2026 ortasına kadar yaklaşık 21.000 çalışanıyla yollarını ayırdı. Bugün işini kaybeden bordrolu çalışanlar için onlarca yıl sonra dağıtılacak teorik bir vatandaşlık temettüsü mevcut kirayı ödemeye yetmiyor.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de kamu gelirlerinin belkemiğini gelir vergisi ve bordro kesintileriyle birlikte dolaylı vergiler oluşturuyor. Robotların ya da yapay zeka algoritmalarının ürettiği katma değer üzerinden özel bir vergilendirme yapılmasına veya bunun halka düzenli nakit transferi olarak aktarılmasına dair resmi bir yasa çalışması gündemde yok.

Kısa vadede Türkiye'deki iş gücü piyasasının bu vizyondan doğrudan bir pay alması beklenmiyor; otomasyon baskısı daha çok çağrı merkezleri, yazılım testleri ve operasyonel birimlerde kademeli dönüşüm şeklinde hissedilmeye devam edecek.

Ellison'ın yaklaşımı sektördeki yapay zeka kıyameti senaryolarına karşı iyimser bir alternatif sunsa da kamu kurumlarının vergi sistemlerini baştan yazmasını gerektiriyor. Maliye teşkilatları makine emeğini tanımlayıp vergilendirecek araçlara kavuşana kadar şirketlerin otomasyon kârları ile hanehalkı bütçeleri arasındaki uçurum derin kalmayı sürdürecek.