EFF uyardı: Plaka tanıma aramalarına mahkeme kararı şartı

Geriye dönük araç takibi ve anayasal haklar

Gizlilik savunucuları, milyonlarca verinin toplandığı plaka tanıma veritabanlarını geriye dönük taramanın yargı denetimine tabi olması gerektiğini savunuyor.

Hukuki mücadele, Ohio eyaletinin Cleveland kentindeki bir dizi soygun vakasını konu alan United States v. Sturdivant davasıyla başladı. Güvenlik kamerası kayıtlarında kaçış aracının marka, model ve rengi görünüyordu ancak net bir plaka tespit edilememişti. Polis ekipleri yargıçtan resmi bir arama kararı almak yerine, ticari plaka tanıma ağları olan Flock Safety ve ELSAG üzerinde geniş çaplı filtreleme yaptı.

Sistemdeki eşleşmeler, olay yerlerinin yakınında sanığın adına kayıtlı aracı ortaya çıkardı ve doğrudan tutuklamaya yol açtı. Sanık avukatlarının bu takip verilerini delil listesinden çıkarma talebi ise bölge mahkemesinde reddedildi. Yargıç, kamuya açık yollarda dolaşan araç plakalarının gizlilik beklentisi taşımadığına hükmetti.

Sivil özgürlük örgütleri bu yoruma açıkça karşı çıkıyor. 6. Temyiz Mahkemesi'ne ortak görüş sunan EFF ve ACLU, milyarlarca koordinat ve zaman kaydını içeren veritabanlarını sorgulamanın, köşede duran bir polisin yoldan geçen aracı görmesiyle aynı kefeye konamayacağını belirtiyor.

Ticari ağlar neden hukuki zemini değiştiriyor?

Otomatik plaka tanıma kameraları yalnızca anlık fotoğraf çekmekle kalmıyor; zaman damgasını, GPS koordinatlarını ve araç görüntülerini merkezi ticari sunucularda bir araya getiriyor. Flock ve ELSAG gibi sağlayıcıların havuzları, kolluk kuvvetlerinin haftalar hatta aylar boyunca belirli bir bölgedeki sürüş modellerini tersine aramayla yeniden çizmesine izin veriyor.

Mahkemeye sunulan metinde bu altyapı, dijital bir zaman makinesi olarak nitelendiriliyor; birkaç tuş vuruşuyla geçmişteki tüm seyahat rotaları çıkarılabiliyor. Son dönemde federal yargıçlar da bu kontrolsüz sorgulamaların kitlesel bir gözetim aracına dönüşüp dönüşmediğini sorgulamaya başladı.

Görünmeyen arka plan izlemelerinin bireysel haklarla çatışması sadece karayollarında yaşanmıyor; tıpkı LG'ye akıllı TV veri toplama davası sürecinde olduğu gibi, rıza dışı dijital kayıt toplama modelleri hukuki denetim baskısıyla daha sık yüz yüze geliyor.

Türkiye'de plaka tanıma ve KVKK dengesi

Türkiye'de Plaka Tanıma Sistemi (PTS), emniyet ve jandarma birimleri tarafından KGYS (Kent Güvenlik Yönetim Sistemi) altyapısı altında geniş bir kamera ağıyla işletiliyor. ABD'deki tartışmadan farklı olarak Türkiye'de ticari kamera ağlarının polise toplu veri sattığı özel bir pazar yapısı kamuya açık yollarda bulunmuyor; sistem doğrudan kamu otoritelerinin kontrolünde çalışıyor.

Bununla birlikte, kamuya ait veya otoyol işletmelerinin topladığı hareket verilerinin ne kadar süreyle saklanacağı ve hangi şüphe eşiğinde geriye dönük incelenebileceği, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile Anayasa Mahkemesi'nin kişisel verilerin korunması kararları açısından kritik bir tartışma başlığı olmayı sürdürüyor.

6. Temyiz Mahkemesi'nin vereceği karar, dijital araç takibinde sınırların nerede çekileceğini belirleyecek. Özel şirketlerin kurduğu plaka ağlarının sorgulanması anayasal arama kapsamına alınırsa, kolluk kuvvetlerinin delil toplama alışkanlıkları baştan aşağı değişebilir.