İş görüşmelerinde yapay zekâ avatarı krizi: Adayların %30'u kaçıyor

Sentetik mülakatçı dönemi: Ekranda insan yok

Kurumsal işe alım yazılımları, özgeçmiş filtreleme aşamasını geçip doğrudan yüz yüze değerlendirmeleri otomatikleştirmeye başladı. İşe alım platformu Greenhouse'un verilerine göre, İngiltere'deki iş arayanların %47'si ilk mülakatını gerçek bir yönetici yerine yapay zekâ tarafından yönetilen bir avatar karşısında tamamladı.

İnsan kaynakları departmanları bu süreci bir verimlilik adımı olarak sunsa da adaylar için tablo oldukça soğuk. Kariyer danışmanlığı şirketi Careerminds tarafından yapılan bir başka araştırma, çalışanların yüzde 70'inin otomatik bir sistemin yönelttiği soruları yanıtlarken son derece rahatsız hissettiğini ortaya koyuyor. Kameranın karşısında mimikleri donuk bir avatara konuşmak, profesyonel bir tanışma yerine tek taraflı bir sorgu havası yaratıyor.

Sürpriz botlar ve sessiz terk edişler

Adaylar arasındaki en büyük öfke şeffaflık eksikliğinden kaynaklanıyor. Greenhouse verileri, adayların %82'sine mülakatı bir algoritmanın yapacağına dair önceden hiçbir bilgi verilmediğini gösteriyor. Karşısında bir şirket temsilcisi bulacağını sanarak video bağlantısını açan çalışanlar, kendilerinden belirli sürelerde kayıt isteyen yapay zekâ avatarlarıyla karşılaşıyor.

Bu gizlilik stratejisi şirketlere nitelikli iş gücü kaybettiriyor. Careerminds sürecin bot olduğunu görünce başvuruyu bırakanların oranını %11 olarak belirlerken, Greenhouse bu terk etme oranının %30'a ulaştığını vurguluyor. Yetkinliğinden emin olan adaylar, bir yazılımla muhatap edildiklerini anladıkları anda sekmeyi kapatıp başka firmalara yöneliyor.

Veriler, deneyimli ve kıdemli çalışanların süreci terk etmeye çok daha yatkın olduğunu gösteriyor. Bu durum, yalnızca botlara katlanmayı göze alan kişilerin havuzda kalmasına ve şirketlerin deneyimli personeli daha ilk aşamada elemesine yol açıyor.

İdari kolaylık ile yapay empati arasındaki çizgi

İş dünyası analistleri, şirketlerin teknolojiyi yanlış yerde kullandığını belirtiyor. Binlerce başvuruyu listelemek ya da takvim ayarlamak için algoritmalar büyük fayda sağlasa da, ilk görüşmeyi robota devretmek mülakatın iki taraflı doğasını yok ediyor. Görüşmeler şirketin kültürünü adaya aktardığı kritik bir temas noktası; bunu bir bota devretmek karşı tarafa doğrudan kayıtsızlık mesajı veriyor.

Bir aday, kurumun kendisini tanımak için yirmi dakikalık bir insan mesaisi bile harcamadığını gördüğünde, içeride de bir sayıdan ibaret görüleceğini anlıyor. Tüketici cephesinde de benzer dirençler yaşanıyor; nitekim United Airlines'ın yapay zekâ ajanlarına getirdiği yasak gibi örneklerde de kontrolsüz otomasyonun sınırlarına dikkat çekilmişti.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de özellikle bankacılık, perakende ve teknoloji sektörlerinde asenkron video mülakatlar uzun süredir kullanılıyor; ancak soru soran ve mimik veren interaktif yapay zekâ avatarları küresel firmaların yerel ofislerinde yeni yeni test ediliyor. Adaylara mülakatın bir yapay zekâ algoritması tarafından değerlendirileceğine dair açık rıza sunulması Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında zorunlu olsa da, görüşmenin doğrudan bir avatarla yapılacağının önceden bildirilmesi konusunda net bir yasal çerçeve henüz oturmuş değil.

Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası (AI Act) işe alımdaki algoritmik değerlendirmeleri yüksek riskli kategoride sayarak şeffaflık zorunluluğu getirirken, Türkiye'deki iş arayanların bir davet aldıklarında görüşmenin canlı mı yoksa otomatik mi olduğunu platform üzerinden kontrol etmelerinde fayda var.

Otomasyon arka plan işlerinde ekiplere zaman kazandırabilir; fakat insani bağ gerektiren ilk karşılaşmayı sentetik avatarlara bırakmak, çalışan ile şirket arasındaki güveni daha ilk dakikadan zedeliyor.