Sainsbury's Yüz Tanımayı Geri Açtı: Müşterinin Vazgeçme Hakkı Yok

Sainsbury's'ta tam olarak ne oldu?

Sainsbury's, yanlış kimlik olayının ardından aylarca kapalı kalan canlı yüz tanıma kameralarını East Dulwich mağazasında sessizce yeniden açtı.

Bu yaz, müşteri Matt Arnold hırsız sanılarak East Dulwich Sainsbury's mağazasından çıkarıldı. Facewatch'ın sağladığı sistem, olay ulusal basına taşınınca durduruldu. Ancak Facewatch şimdi TechRadar'a duraklamanın bittiğini ve canlı uyarıların yeniden başladığını doğruladı. Sainsbury's kayda geçen bir açıklama yapmadı ve veri gizliliği sorularını Facewatch'a yönlendirdi.

Kameralar, mağazaya girerken yüz hatlarınızı biyometrik ölçümlere dönüştürüp şüpheli suçlular listesiyle karşılaştırıyor. Eşleşme yoksa Facewatch biyometrik hesaplamanın milisaniyeler içinde silindiğini söylüyor; yine de tespit edilen yüzlerin fotoğraf kırpmaları geriye dönük inceleme için yedi güne kadar saklanıyor.

Vazgeçmenin bir yolu yok. Kapıdaki küçük bir tabela ve içerideki daha büyük bir pano müşterilere taramanın sürdüğünü bildiriyor, ama izin istemiyor. Perakendeciler suç takibini UK GDPR kapsamında 'meşru menfaat' sayıyor; bu da rıza gerekliliğini devre dışı bırakıyor.

Gizlilik grupları neden endişeli?

Sivil özgürlük savunucuları teknolojinin ölçüsüz olduğunu ve her müşteriyi potansiyel suçlu gibi gördüğünü söylüyor.

İngiltere merkezli sivil özgürlük grubu Big Brother Watch, yanlış işaretlenen masum müşterilerin Facewatch veritabanından silinmesi için düzenli olarak yardım ediyor. Grup, bazı kişilerin 'o kadar şanslı olmadığını ve bölgelerindeki tüm mağazalarda kara listeye alındığını' belirtiyor.

Big Brother Watch Kıdemli Hukuk ve Politika Sorumlusu Jasleen Chaggar, TechRadar'a 'müşterilerin sadece bir litre süt almak için havalimanı tarzı güvenliğe maruz kaldığını' söyledi ve sistemi 'tasarımı gereği ayrım gözetmeyen, yani her müşteriye şüpheyle yaklaşan' bir yapı olarak tanımladı.

Erişilebilirlik sorunu da gerçek. Tam gizlilik bilgilerine yalnızca Facewatch politikasına götüren bir QR kodunu tarayarak ulaşılıyor; bunun için şarjı olan ve mobil verisi açık bir akıllı telefon gerekiyor. Facewatch, giriş afişlerinde tarama yapamayanlar için sabit telefon numarası ve posta adresi de bulunduğunu söylüyor; ama bu, arama yapmak için dışarı çıkmak anlamına geliyor.

Hırsızlık tartışması ve ödünleşim

Marketler yüz tanımanın çalışanları koruduğunu ve kayıpları azalttığını söylüyor. Eleştirmenler ise tedavinin hastalıktan beter olduğunu savunuyor.

Market hırsızlığı gerçek bir sorun. Facewatch'ın atıfta bulunduğu sektör göstergeleri yıllık kayıpların 2,2 milyar sterline ulaştığını tahmin ediyor. Bir Facewatch sözcüsü teknolojiyi temel bir koruma olarak savunarak 'kampanya grupları tüketicilerin haklarını öne çıkarırken, bir market çalışanının işyerinde kendini güvende hissetme hakkını göz ardı ediyor' dedi. Şirket, daha önce şiddet suçu işlediği bilinen birinin mağazaya girdiğine dair önceden uyarı almanın, çalışanlara gerilimi düşürmek veya destek istemek için değerli zaman kazandırdığını söylüyor.

Bu ciddi bir nokta. Market çalışanları gerçek tehditlerle karşılaşıyor ve şiddeti azaltan her araç kendi esaslarına göre incelenmeyi hak ediyor. Ancak mevcut düzen, müşterilerden vazgeçme hakkı olmadan biyometrik taramayı kabul etmelerini ve Sainsbury's'ın bölgedeki tek market olduğu yerlerde pratik bir alternatif bulunmadığını gösteriyor. TechRadar muhabirinin deneyimlediği gibi, bundan kaçınmanın tek yolu başka bir yerden alışveriş yapmak.

Facewatch tek oyuncu değil. Sitesinde Sports Direct, Budgens, Costcutter ve B&M'yi müşteri olarak listeliyor; İngiltere polis güçleri de yasal itirazlara rağmen canlı yüz tanımayı benimsiyor. Teknoloji, caddenin kalıcı bir parçası haline geliyor.

Türkiye'de durum ne?

Sainsbury's ve Facewatch'ın yüz tanıma sistemi yalnızca İngiltere'deki marketlerde çalışıyor; Türkiye'de benzer bir uygulama henüz duyurulmadı. Türkiye'de marketlerde canlı yüz tanıma yaygın değil, ancak Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) biyometrik verileri özel nitelikli kişisel veri sayıyor ve işlenmesi için açık rıza veya kanunda öngörülen istisnalar gerekiyor. Yani İngiltere'deki 'meşru menfaat' yaklaşımının Türkiye'deki karşılığı çok daha dar.

Yine de Türkiye'de alışveriş yapanlar için asıl ders farklı: yüz tanıma marketlere gelmese bile benzer gözetim teknolojileri AVM girişlerinde, güvenlik kameralarında ve etkinlik alanlarında kullanılabiliyor. Bir mağaza veya etkinlik alanına girerken biyometrik tarama yapıldığını belirten tabelaları okumak ve verilerinizin nasıl işlendiğini sormak, İngiltere'deki tartışmanın Türkiye'ye taşınmadan önce farkındalık kazanmanızı sağlar. Türkiye'de bir market zincirinin yüz tanımayı ne zaman ve hangi koşullarla uygulayacağı henüz açıklanmadı.

Sainsbury's yüz tanıma kameralarını vazgeçme seçeneği ve Facewatch'a yönlendirme dışında bir açıklama olmadan yeniden başlattı. Teknoloji bazı suçları caydırabilir, ama aynı zamanda her müşteriyi şüpheliye dönüştürüyor. Düzenleyiciler veya mahkemeler bir sınır çizene kadar taranma kararı kapıda sizin yerinize veriliyor.