Denizaltı Yapay Zekâ Veri Merkezleri Balinaları Tehdit Ediyor

Soğuk okyanus suyu ve kritik deniz ekosistemi

Sunucuları okyanusun dibine indirmek soğutma maliyetini sıfırlasa da seçilen konumlar doğrudan hassas koruma alanlarına denk geliyor.

Yapay zekâ kümelerini soğutmak karada devasa su ve elektrik tüketimi gerektiriyor. Bu durum yerel yönetimlerin tepkisini çektikçe DeepGreen Holdings gibi şirketler karadaki kısıtlamaları aşmak için donanımı doğrudan okyanus tabanına indirmek istiyor. Şirket, Maine'deki Western Passage ve Alaska'daki Upper Cook Boğazı arasında paylaştırılacak 100 milyon dolarlık bir denizaltı altyapısı önerdi.

İki bölgede toplamda yaklaşık 1.650 dönümlük deniz tabanını kaplayacak olan proje; 66 kapalı sunucu kapsülü ile bunlara elektrik sağlayacak 300 denizaltı gelgit türbininden oluşuyor.

Asıl sorun coğrafi konumda başlıyor. Maine Körfezi, küresel nüfusu 400'ün altına inen Kuzey Atlantik gerçek balinasının göç rotası. Alaska'daki Cook Boğazı ise geriye sadece 300 bireyi kalan nesli tükenmekte olan Cook Boğazı beyaz balinasının (beluga) koruma altındaki ana yaşam alanı. Ağır sanayi ölçeğindeki bu altyapıyı doğrudan bu canlıların yaşam alanına yerleştirmek çevre bilimcileri ayağa kaldırdı.

DeepGreen denizaltı veri merkezi projesi özellikleri

Akustik kirlilik ve sıcak su dalgalarının faturası

Deniz memelileri bulanık sularda gözleriyle değil, ekolokasyon (sesle yankı algılama) yetenekleriyle avlanır, iletişim kurar ve göç eder. Yüzlerce gelgit türbinini denizaltı veri merkezi kapsülleriyle bir araya getirmek, suyun altına aralıksız bir düşük frekanslı gürültü ve titreşim pompalayacak. Akustik berraklığın hayatta kalma meselesi olduğu bir habitatta bu durum tam bir felaket anlamına geliyor.

İkinci büyük tehdit ise termal atıklar. Yüksek yoğunluklu işlemcilerin yaydığı devasa ısıyı çevreleyen suya tahliye etmek bölgesel sıcak su cepleri oluşturuyor. Deniz biyologları, bu sıcaklık değişiminin hem beyaz balinaların hem de gerçek balinaların beslendiği soğuk su krillerini ve yem balıklarını bölgeden kaçıracağını belirtiyor.

Bölgedeki sivil toplum kuruluşları projeye derhal karşı çıktı. Alaska Biyolojik Çeşitlilik Merkezi yetkilileri, planın körfez için son derece tehlikeli olduğunu ve yerel yaban hayatının kırılganlığına karşı tam bir aymazlık sergilendiğini dile getiriyor.

Altyapıyı gözden kaçırma yarışı

Teknoloji şirketleri yerel şebekelerden ve kısıtlamalardan kaçmak için akla gelmedik yollar deniyor. Veri merkezi parası kesilince olağanüstü hal ilan eden kasabalar veya denetimsiz yapılar nedeniyle gündeme gelen cezalar arttıkça, sektör sunucuları yeraltına indirmek gibi alternatiflere yöneliyor. Tıpkı SpaceXAI'ın izin almadan kurduğu veri merkezleri vakasında olduğu gibi, düzenleyici kurumları atlatma telaşı şimdi denizlere sıçramış durumda.

Denizaltı veri merkezleri daha önce test edilmişti. Microsoft, Project Natick kapsamında 2020 yılında İskoçya açıklarında küçük bir kapsülü yüzeye çıkarmıştı. Fakat bu konsepti nesli tükenmekte olan canlıların yaşadığı hassas kıyı sularında devasa bir yapay zekâ fabrikası ölçeğine taşımak tamamen kontrolsüz bir deney anlamına geliyor.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de denizaltı veri merkezi alanında aktif bir ticari girişim henüz bulunmuyor; yerel veri merkezi yatırımları ağırlıklı olarak karasal kampüslerde ve organize sanayi bölgelerinde yoğunlaşıyor. DeepGreen'in 100 milyon dolarlık projesi (yaklaşık 4,98 milyar TL, vergiler ve operasyonel giderler hariç doğrudan kur çevrimi) kıyı şeridinde doğal enerji ve soğutma arayan şirketlerin nereye kadar gidebileceğini gösteriyor.

Üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye için bu tartışmalar uzak gelecekte önemli bir emsal oluşturabilir. Çanakkale ve İstanbul boğazları gibi güçlü akıntılara sahip alanlar teknik olarak türbinler için teorik potansiyel taşısa da deniz trafiği ve Karadeniz ile Akdeniz arasındaki hassas deniz ekosistemi benzer projelere karşı çok daha sıkı koruma tedbirleri gerektiriyor.

Bilgi işlem gücüne duyulan iştah hızla biyolojik sınırlara tosluyor. Teknoloji dünyası enerji ve soğutma hırsını ekolojik dengelerin önüne koyduğu sürece, deniz tabanına kurulan sunucular bile çevreci tepkilerden ve yasal engellerden kaçamayacak.