Gökbilimciler ilk kez 'hayalet yeşili' bir beyaz cüce buldu

Bir beyaz cüce neden yeşil görünür?

Çoğu yıldız neredeyse kusursuz bir ışınım kaynağıdır; rengini büyük ölçüde sıcaklığı belirler. Beyaz cüceler bu kuralı bozar çünkü kütleçekimleri aşırı güçlüdür.

Beyaz cüceler, bilinen evrenin en yoğun cisimleri arasında. Atmosferleri de aynı ölçüde yoğun. Helyumun baskın olduğu soğuk beyaz cücelerde helyum, yıldız yaşlandıkça daha saydam hale gelir ve ışığın daha derin, daha yoğun katmanlara ulaşmasına izin verir. Oradaki eser elementler (çevredeki bir gezegen sisteminden çekilen sodyum ya da kalsiyum veya çekirdekten yukarı taşınan karbon) beklenenden çok daha geniş bir dalga boyu aralığını soğurur.

Sonuç, hiçbir sıcaklık ölçeğinin öngöremeyeceği renklerde görünebilen bir yıldız. Çalışmanın baş yazarı, Warwick Üniversitesi astronomi ve astrofizik grubundan Mark Hollands, CNET'e verdiği demeçte yeşil yıldız WD J1330+6435'in, kalıntılarıyla ona bu hayalet yeşili tonu veren eser elementleri besleyen kayalık bir gezegen sisteminde yer aldığını söyledi.

Ekip, 151 beyaz cücenin aynı tayf verisini insan gözünün renk algısına çeviren bir simülasyondan geçirdi. Bunların 146'sı ortalama 6.800K sıcaklıkta ve parlak beyaz, belki çok hafif mavi bir tonla görünüyor. Kalan beşi camgöbeği, sarı, mor, pembe ve yeşil çıktı.

Pembe olan diğerlerinden ayrılıyor

WDJ0902+2010, tüm tayf boyunca ışık soğuran karbon ağırlıklı bir atmosfere sahip; bu da ona somon pembesi bir görünüm veriyor. Diğerlerinden farklı olarak bu rengi milyarlarca yıl koruyacak.

Bu renklerin çoğu geçici. Bir beyaz cüce yaklaşık 100.000K sıcaklıkta başlar; bu da gökyüzü mavisi görünür. İlginç tonlara ancak 5.000K civarında ulaşır. Sonunda yüksek kütleçekim eser elementleri çekirdeğe geri çeker ve yıldız normal beyaz ya da turuncu rengine döner.

Pembe yıldız farklı. Karbonu yıldızın kendi içinden geliyor ve doğal konveksiyonla yüzeye taşınıyor; bu yüzden renk birkaç milyon yıl değil, milyarlarca yıl sürmeli.

Hollands, yeşil, pembe ve camgöbeği renklerin hepsinin büyük olasılıkla ilk olduğunu söyledi; çünkü bu tonlarda güvenilir bir önceki kayıt bulamadı. Bulgular bu ay RAS Techniques and Instruments dergisinde yayımlandı.

Bu keşif pratikte ne anlama geliyor?

Bu saf astronomi; satın alınacak ya da beklenilecek bir ürün yok. Asıl değer, işin nasıl yapıldığında.

Hiçbir beyaz cüce insan gözüyle görülmedi; hiçbiri buna yetecek kadar yakın değil. Gökbilimciler onları normalde tayf bilimiyle, yani kimyasal yapı ve parlaklığa odaklanarak inceliyor. Hollands, bu yıldızlardan birine gidilseydi gerçekte nasıl görüneceği sorusunun halkın sık sık sorduğu bir şey olduğunu ve yanıtlamanın da sanıldığı kadar zor olmadığını söyledi.

Bu, hâlihazırda toplanmış verilerin içinde ne kadar bilim yattığını hatırlatıyor. Bir yıldızın neyden yapıldığını söyleyen tayflar, aynı zamanda nasıl görüneceğini de söyleyebiliyor. Bu sonucun arkasında yeni bir teleskop ya da görev yok; sadece mevcut gözlemlere sorulan farklı bir soru var.

Aynı mantık, hesaplama gücünün bilimsel iş akışlarını nasıl değiştirdiğini gösteren yapay zekâda bellek ve hesaplama tartışmasında da karşımıza çıkıyor: yeni veri toplamak yerine eldeki veriye daha iyi bir soru sormak çoğu zaman daha ucuz ve daha hızlı sonuç veriyor.

Türkiye'de durum ne?

Burada satın alınacak bir şey yok; çalışma hakemli bir dergi olan RAS Techniques and Instruments'ta yayımlandı ve yayıncının sayfalarından erişilebiliyor. Türkiye'deki okurlar da Warwick Üniversitesi astronomi grubunun sayfalarını ve derginin açık sayfalarını takip ederek aynı bilgilere ulaşabilir.

Konunun Türkiye'ye özel bir fiyat ya da lansman boyutu yok. Yine de yerli üniversitelerin astrofizik bölümlerinde tayf analizi üzerine çalışan ekipler için bu yaklaşım (mevcut tayf verisini insan görüşüne çevirme) ek gözlem gerektirmeyen, düşük maliyetli bir araştırma yolu sunuyor.

Yeşil bir yıldız manşet olarak iyi; ama asıl bulgu, beyaz cüce renginin yalnızca bir termometre değil, atmosfer hikâyesi olduğu. Gökbilimcilerin ölü yıldızları tartmak ve parçalamak için kullandığı aynı veri, yakından nasıl görüneceklerini de söyleyebiliyor.