Tesla ve SpaceX iki günde 469 milyar dolar eritti: Teksas maviye döndü

Satış dalgasını ne tetikledi?

Hasarı bilanço değil, seçim sonuçları verdi.

Demokratlar Teksas'ta beklenmedik bir zafer kazandı ve ABD Kongresi'nde çoğunluğu aldı. Piyasalar bunu, Musk'ın şirketlerinin yıllardır yaslandığı gevşek düzenleme ortamına doğrudan bir tehdit olarak okudu: Teksas'ın hafif vergi rejiminden yapay zekâ veri merkezlerine tanınan esnek kurallara kadar.

Tepki sert ve hızlıydı. Tesla çarşamba günü %3,3 geriledikten sonra perşembe %10,77'lik düşüşe hızlandı. SpaceX önce %3,8, ardından %9 kaybetti. İki şirket iki seansta toplamda yaklaşık 469 milyar dolar, yani kabaca 417 milyar euro buhar oldu.

Musk'ın SpaceX'te yaklaşık %35, Tesla'da %11 hissesi olduğu için kişisel servetindeki kâğıt üzerindeki kayıp 189 milyar dolara (170 milyar euro) yaklaşıyor. Bu, Musk standartlarında bile çarpıcı bir rakam ve haberin neden iş sayfalarının çok ötesine taştığını açıklıyor.

Teksas neden Tesla ve SpaceX için bu kadar önemli?

Teksas bir yan ofis değil; Musk'ın operasyonlarının merkezi.

Musk 2020'de ikametgâhını Teksas'a taşıdı ve pandemi döneminde Kaliforniya yetkilileriyle ters düştükten bir yıl sonra Tesla'nın merkezini de buraya taşıdı. ABD'deki en büyük fabrikası Austin yakınlarında, SpaceX'in merkezi de aynı eyalette.

Artık Teksas'ın Demokrat valisi Gina Hinojosa var; seçim kampanyasını veri merkezleri üzerinde daha fazla kontrol vaadiyle yürüttü. Bu, Musk'ın yapay zekâ hedeflerinin tam da altyapısını oluşturan bir alan. Tigress Financial Partners'ın yatırım direktörü Ivan Feinseth, Bloomberg'e konuşurken "Teksas'ın Demokrat bir eyalet haline gelmesi Musk için yeni bir siyasi zorluk yaratıyor; özellikle de burayı iş imparatorluğunun merkezi yapmak için ne kadar para harcadığını düşününce" dedi.

Musk eski düzene ciddi para koymuştu: Cumhuriyetçi adaylara yaklaşık 450 milyon dolar, bunun yaklaşık 205 milyon doları Teksas yarışlarına gitti. X üzerinden seçmenlere açıkça Demokratlara oy vermemeleri çağrısı da yaptı. Seçim sonrası yanıtı yine kuru bir üsluptaydı: "Sanırım uzay lazerlerim bu sefer seçime müdahale etmekte işe yaramadı." Ardından uzaydaki veri merkezlerinin artık cazip görünmeye başladığına dair bir cümle geldi.

Birleşme sorusu ve elektrikli araç sektörünün geri kalanı

Demokrat Kongre, analistlerin zaten izlediği tek anlaşmayı zorlaştırabilir.

Olası bir Tesla-SpaceX birleşmesi henüz başlangıç aşamasında, ancak analistler Demokratların Kongre kontrolünün böyle bir anlaşmanın karşılaşacağı siyasi ve düzenleyici denetimi artıracağı görüşünde. Robotaksiler, insansı robotlar ve Mars takvimiyle ilgili soru işaretlerini de ekleyin; değerleme hikâyesini savunmak iyice zorlaşıyor.

Elektrikli araç tarafındaki ayrışma anında geldi. Rivian ve Lucid, Demokrat çoğunluğun enerji dönüşümüne elverişli politikalar izleyeceği beklentisiyle yükseldi. En azından ekranda Tesla'nın kaybı onların kazancı oldu.

Daha geniş tabloda teknoloji değerlemeleri konusunda zaten gergin bir piyasa var. Nasdaq geçtiğimiz günlerde yapay zekâ donanım hisselerinin çökmesiyle 2,5 trilyon dolar kaybetti ve Büyük Teknoloji'nin gizli yapay zekâ borcu 3,2 trilyon doları aştı. Musk'ın şirketleri bu havadan izole değil; sadece tek bir adamın siyasi sermayesine yapılmış en yoğun bahis.

Türkiye'deki yatırımcı ve teknoloji takipçileri için ne anlama geliyor?

Türkiye'den Tesla hissesi alan yatırımcılar için bu düşüş, dolar bazlı bir kaybın TL'ye çevrilmesiyle daha da büyüyor: 469 milyar dolarlık değer kaybı, bugünkü 50,04 TL'lik kurla yaklaşık 23,5 trilyon TL'ye denk geliyor. Ancak bu yalnızca bir kur çevirisi; vergiler ve resmi Türkiye fiyatlaması hesaba katılmadı. SpaceX halka açık olmadığı için Türkiye'deki bireysel yatırımcı doğrudan hisse alamıyor; etki daha çok teknoloji ağırlıklı fonlar ve ikincil paylar üzerinden hissediliyor.

Türkiye'de veri merkezi yatırımları ve yapay zekâ düzenlemesi de gündemde. Teksas'taki siyasi değişimin Musk'ın yatırım planlarını yavaşlatması, küresel çapta veri merkezi tedarik zincirini ve enerji maliyetlerini etkileyebilir. Türkiye'deki bulut ve yapay zekâ altyapısı yatırımcıları için asıl izlenecek başlık, ABD'deki düzenleyici sinyallerin ne kadar hızlı somutlaşacağı.

İki gün, neredeyse yarım trilyon dolarlık kâğıt değeri sildi ve sebebi bilanço değil sandık oldu. Musk'ın imparatorluğu artık siyaset fiyatın içine gömülü şekilde işlem görüyor. Washington ve Austin'den gelecek düzenleyici sinyaller, bunun bir şok mu yoksa kalıcı bir yeniden fiyatlama mı olduğunu gösterecek.