NASA Ay üssü için 10 milyar dolar ayırdı: nükleer araç da geliyor

Max Power'da açıklanan asıl tablo

En dikkat çekici rakam para: NASA'nın Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) programının devamı olan CLPS 2 için 10 milyar dolar ayrıldı. CLPS 1.0 bütçesi de 2,6 milyar dolardan 4,2 milyar dolara yükseltildi.

NASA yöneticisi Jared Isaacman, programı bir bayrak yarışına benzetti. "Ay üssünü görev görev inşa ediyoruz" dedi. "Astronotlarımız Ay'a döndüğünde, üssün ilk parçaları yüzeyde onları bekliyor olacak." Önce donanım, sonra insan.

Ticari ortak listesi Artemis'ten tanıdık: Blue Origin, Firefly Aerospace, Intuitive Machines, Lockheed Martin, Northrop Grumman, SpaceX, Voyager Technologies ve ispace-US. Çoğu zaten Artemis için teknoloji sağlıyor; Artemis III 2027'de fırlatılacak, insanlı iniş ise 2028'de planlanıyor.

CLPS 2 parası kargo iniş araçlarına ve Dünya ile Ay yüzeyi arasında malzeme ve mürettebat taşıyacak altyapıya gidiyor. Üç görev planlanıyor: insan riskini azaltma yöntemlerini değerlendirmek, NASA'nın MoonFall dronelarıyla en uygun üs yerini belirlemek ve altyapıyı baştan sona test etmek.

NASA Ay Üssü Programı: kilit sözleşmeler ve tarihler

Güneşe ihtiyaç duymayan nükleer araç

Promise (Polar Rover for Observation, Mapping and In-Situ Exploration), lojistik değil fizik sorununu çözüyor.

Güneş enerjisiyle çalışan araçlar Ay'da sert bir sınıra takılıyor: iki hafta süren Ay geceleri ve güneşin hiç ulaşmadığı kalıcı gölge bölgeleri. Promise nükleer bir çekirdek taşıdığı için her ikisinde de kesintisiz çalışabiliyor. Görevi regoliti analiz etmek, buz aramak ve bir üs alanının gerçekten uygun olup olmadığını anlamak.

Blue Origin, 94 milyon dolarlık geliştirme sözleşmesinin yanı sıra performansa dayalı 140 milyon dolarlık Ay teslimatı sözleşmesi kazandı. Araç konuşlandırıldıktan sonra Caltech bünyesindeki NASA Jet Propulsion Laboratory tarafından yönetilecek; JPL zaten NASA'nın diğer araçlarını, Deep Space Network'ü ve Voyager sondalarını yönetiyor.

Nükleer detayı süs değil. Ay üssünü kamp gezisinden ayıran şey buz: içmek için su, solumak için oksijen, yakıt için hidrojen. Karanlıkta çalışabilen bir araç, tahmin ile keşif arasındaki farkı yaratıyor.

Ay'a kargo taşımak başlı başına bir sözleşme

Kargo iniş araçları Ay'a kendi başlarına gitmiyor. NASA, Blue Origin, Arrow Science and Technology ve Impulse Space'e yörünge transfer araçları (OTV) için 1,3 milyar dolar ayırdı.

Programın gösterişsiz kısmı burası ve muhtemelen takvimden en kolay kayan kısmı. OTV'ler üç aşamalı yolculuğun orta ayağı; her aşama yeni bir arıza noktası ekliyor. Aynı iş için üç ayrı şirkete fon verilmesi bilinçli bir risk dağıtma hamlesi gibi görünüyor.

Yüzey altyapısı için ayrı ödüller var. Honeybee Robotics (Blue Origin şirketi) ve Yank Technologies, güneş panelleri, bataryalar ve kablosuz güç donanımı için sözleşme kazandı; bunlar Alabama'daki NASA Marshall Uzay Uçuş Merkezi'nde monte edilecek miniCast kulesinde bir araya gelecek. Bir de 1 milyon dolarlık ödül havuzu olan Moon Base Student Challenge var.

Asıl sınav 2032 tarihi

2032'de kalıcı bir üs, donanımın bu yıl yaşanan türden bir aksaklığa neredeyse hiç yer bırakmayan bir takvimde uçması, inmesi ve monte edilmesi anlamına geliyor.

Blue Origin'in New Glenn roketi Mayıs'ta patladı. CNET'in aktardığına göre bu olay, Artemis görevlerinin Ay üssünün öncüsü olması nedeniyle büyük önem taşıyor. Üssün ilk parçalarını taşıyacak roketler güvenilir değilse 2032 bir plan değil, temenni olur.

Artemis III 2027, mürettebatlı dönüş 2028 için planlanıyor; bu tarihler daha önce de kaydı. NASA'nın mürettebatlı görevlerin kendini kanıtlamasını beklemek yerine şimdi kargo iniş araçlarına 10 milyar dolar harcamasının nedeni bu.

Sekiz ticari ortak aynı zamanda bir yönetim sorunu. SpaceX, Blue Origin, Lockheed Martin ve Northrop Grumman aynı oyun kitabını paylaşmıyor; donanımlarını tek bir yüzey mimarisinde birleştirmek takvimi sessizce yiyen türden bir iş. Para taahhüt edildi; açık soru koordinasyon.

Türkiye'de durum ne?

NASA'nın Ay üssü programı Türkiye'de satılan bir ürün ya da abonelik değil; bu yüzden "Türkiye fiyatı" diye bir şey yok. 10 milyar dolarlık CLPS 2 sözleşmeleri tedarik zincirindeki şirketlere iş yaratıyor, ancak kaynakta Türk şirketlerine verilmiş bir sözleşme geçmiyor. Ay'a yönelik ticari kargo pazarı büyüdükçe alt sistem ve malzeme tedarikçileri için dolaylı kapılar açılabilir.

Türkiye'nin kendi Ay programı da aynı dönemde ilerliyor. NASA'nın 2032 hedefi, Ay yüzeyinde kalıcı altyapı kurmanın ne kadar pahalı ve çok ortaklı bir iş olduğunu gösteriyor. Türkiye'deki mühendislik öğrencileri için asıl ders, Promise'in çözdüğü fizik problemi: Ay gecesinde çalışabilmek.

NASA artık Ay üssünün arkasında gerçek para duruyor: CLPS 2 için 10 milyar dolar, yörünge transfer araçları için 1,3 milyar dolar ve arkasında JPL olan nükleer bir araç. Donanım planı tutarlı. Bu planın fırlatma takvimleri ve sekiz ticari ortakla temas edince ayakta kalıp kalamayacağı, 2032'ye kadar izlenecek asıl hikâye.