Putin'den veri merkezi kararı: Yandex saldırıları sonrası yurt dışı izni

Kararname tam olarak neye izin veriyor?

Rus şirketler artık yurt dışı veri merkezlerinde iş yükü barındırmak için onay alabilecek. Ama bu açık bir kapı değil, kontrollü bir izin belgesi.

Kararname geçici olarak çerçevelenmiş durumda ve devlet kontrolü elinde tutuyor. Her türlü düzenleme hükümet incelemesinden geçmek zorunda. Bu incelemede büyük olasılıkla önce yurt içi hesaplama kapasitesinin yeterli olup olmadığına bakılacak. Pratikte bu, Rusya'nın en büyük bulut ve yapay zeka müşterilerinin Frankfurt ya da Dubai'deki en ucuz raf alanını aramak yerine yetkililerle pazarlık masasına oturacağı anlamına geliyor.

Kararnamenin ikinci yarısı, yurt içinde kalan şirketler için en az birinci kadar önemli. Rus veri merkezi operatörleri kapasitelerinin %10'unu acil durumlarda devlet kullanımı için ayırmak ve bunu 24 saat gibi kısa bir sürede teslim etmek zorunda. Bu, özel tesisleri bir tür ulusal rezerve dönüştürüyor ve devlete Rus işletmelerinin bağımlı olduğu sunuculara öncelikli erişim sağlıyor.

Neden şimdi: Yandex saldırıları

Kararname, Rusya'nın dijital altyapısına yönelik Ukrayna İHA saldırılarının ardından geldi. Saldırılarda üç büyük Yandex tesisi hedef alındı.

Etkilenen tesisler Sasovo, Kaluga ve Vladimir'deydi. TechRadar'ın haberine göre saldırılar bazı Yandex hizmetlerini çevrimdışı bıraktı ve Yandex altyapısı üzerinde çalışan üçüncü taraf hizmetleri de aksattı. Asıl gözden kaçan hasar bu ikinci kısım: Yandex sadece bir arama şirketi değil, diğer Rus işletmelerinin üzerine inşa ettiği bir platform.

Yandex üç büyük süper bilgisayar işletiyor; bunlardan biri 2021'deki bir araştırmada dünya genelinde 19. sırada yer almıştı. İkisi Sasovo'da barınıyordu ve model eğitiminde kritik rol oynuyordu. Tesislerin sağlam olduğu düşünülüyor ancak büyük olasılıkla taşındılar ya da taşınma sürecindeler. Yapay zeka yarışında iddialı bir şirket için istikrarlı eğitim kapasitesini kaybetmek, geçici bile olsa ciddi bir sorun.

Rusya'nın yer altına bakındığı da konuşuluyor. Devlete ait Rostelecom'un madencilik şirketi Norilsk ile görüşmelerde olduğu söyleniyor; bir vali de açık kömür madenlerinin içine veri merkezi kurmaktan bahsetti. Kulağa uçuk geliyor ama dronlar sunucularınıza ulaşabiliyorsa fiziksel koruma bir hesaplama stratejisi haline geliyor.

Dijital egemenlikte geri adım

Rusya yıllardır internet trafiğini ve verisini kendi sınırları içinde tutmaya çalışıyordu. Bu kararname, o planın fiziksel bir kırılganlığı olduğunu kabul ediyor.

Dijital egemenlik hamlesi (yerli barındırma, yerli DNS, yerli platformlar) Rus altyapısını dışarıdan etkilemeyi zorlaştırmayı amaçlıyordu. Ancak onu havadan vurulmayı zorlaştırmadı. Şirketlerin yurt dışı veri merkezi kullanmasına izin vermek, Rusya içindeki yoğunlaşmanın artık sadece bir kalkan değil, aynı zamanda bir risk olduğunun kabulü.

Ukrayna ile karşılaştırma yapmamak elde değil. Ukrayna, Rusya veri merkezlerini vurduktan sonra birçok kritik hizmetini yurt dışı bulut altyapısına taşıdı. Şimdi Moskova da aynı mantığa yaklaşıyor, ama geçici ve devlet kontrollü olduğunda ısrar ediyor. Veri merkezleri askeri hedef haline geldi ve onlar için savaşan ülkeler aynı dersi karşıt cephelerden öğreniyor.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de doğrudan bir etkisi yok; kararname Rus şirketlerinin yurt dışı veri merkezi kullanımını düzenliyor. Yine de Türkiye'deki bulut ve veri merkezi sektörü için dolaylı bir ders var: Rusya örneği, kritik iş yüklerini tek bir ülkede tutmanın artık sadece erişilebilirlik değil, güvenlik meselesi olduğunu gösteriyor. Türkiye'deki veri merkezi operatörleri ve bulut sağlayıcıları, müşterilerine coğrafi yedeklilik ve fiziksel güvenlik konusunda daha somut taahhütler vermek zorunda kalabilir. Avrupa'da veri merkezlerinin hedef alınması, İngiltere'de bakır telefon hatlarının kapanması gibi altyapı dönüşümlerini de yakından ilgilendiriyor: eski sistemler kapanırken yeni merkezlerin nerede ve nasıl korunacağı sorusu daha da önemli hale geliyor.

Türkiye'deki şirketler için pratik soru şu: kritik verileriniz hangi ülkelerde duruyor ve o ülkelerdeki tesisler ne kadar korunaklı? Rusya'daki saldırılar, veri merkezlerinin artık savaş bölgelerinde bile hedef olduğunu gösteriyor. Türkiye'de henüz böyle bir risk yok ama yedeklilik planı yaparken 'aynı şehirde iki bina' yaklaşımının yeterli olmadığını hatırlatmakta fayda var. Benzer şekilde, Google'ın yapay zeka aramalarına reklam sokması gibi gelişmeler, dijital altyapıya bağımlılığın ne kadar arttığını gösteriyor; veri merkezi güvenliği artık sadece BT departmanlarının değil, tüm işletmelerin gündeminde.

Kararname, politika kılığına sokulmuş bir geçici çözüm. Rus şirketlerine nefes alma alanı sağlıyor ama asıl soruyu erteliyor: Devlet, dijital altyapısının ne kadarını gerçekten koruyabilir? Cevap yurt dışı mı, yoksa yerin altı mı, henüz belli değil.