Büyük Teknoloji'nin gizli yapay zekâ borcu 3,2 trilyon dolara ulaştı

Bilanço dışında saklanan 3,2 trilyon dolarlık yük

Rakam tek başına çarpıcı: geleneksel bilançolarda görünmeyen 3,2 trilyon dolarlık yapay zekâ taahhüdü.

Nikkei Asia'nın haberine göre ABD'li teknoloji devlerinin yapay zekâ kaynaklı bilanço dışı borcu altı ayda neredeyse ikiye katlanarak yaklaşık 3,2 trilyon dolara ulaştı. Bu %90'lık bir artış demek ve tutar, şirketlerin varlıklarının kabaca %80'ine denk geliyor.

Bilanço dışı borç yeni bir kavram değil; yeni olan ölçek. Bunlar büyük ihtimalle veri merkezleri, çipler ve enerji için yapılan kiralama, satın alma ve uzun vadeli sözleşmelerden doğan taahhütler. Doğrudan borç olarak görünmeseler de şirketler bu yükümlülüklerin altında. Yapay zekâ humması soğuduğunda bu taahhütler kendiliğinden silinmiyor.

En görünür itici güç veri merkezi inşaatı. Daha önce veri merkezlerinin izin krizine girdiğini aktarmıştık; arkalarındaki finansal taahhütler de en az inşaatları kadar büyük.

Yatırımcılar neden tedirgin olmaya başladı?

Yapay zekâ patlaması büyük sermaye harcamalarıyla finanse ediliyor ama getirisi hâlâ belirsiz.

Google, Meta ve Amazon gibi devler yapay zekâ altyapısına milyarlarca dolar akıtıyor. Veri merkezleri baş döndürücü bir hızda inşa ediliyor; arazi, enerji, soğutma ve donanım maliyetleri devasa. Sorun şu: yapay zekâ hizmetlerinden gelen gelir henüz bu harcamaları karşılamıyor.

Yatırımcılar bunu bir süredir hoş görüyordu çünkü yapay zekâ bir sonraki platform değişimi olarak görülüyor. Ancak gizli borç varlıkların %80'ine ulaştığında risk profili değişiyor. Yapay zekâ pazarı beklenenden yavaş olgunlaşırsa şirketler kendilerini pahalı, atıl kapasite ve ağır sabit yükümlülüklerle karşı karşıya bulabilir.

Nikkei'nin haberine göre yatırımcılar bitmek bilmeyen harcamadan giderek daha fazla rahatsız. Bu kaygı piyasalardaki son dalgalanmalarda da kendini gösteriyor; çip hisseleri ve yapay zekâyla anılan şirketler sert iniş çıkışlar yaşıyor. Bu yıl yaşanan Intel hisse çöküşü duyarlılığın ne kadar hızlı dönebileceğini göstermişti.

Yapay zekâ yarışı için ne anlama geliyor?

Borç artışı, yapay zekâ yarışının ne kadarının krediyle ve gelecek vaatleriyle finanse edildiğini gösteriyor.

En büyük oyuncular bu borcu şimdilik taşıyabilir. Ama bu durum daha küçük rakipler ve genel ekosistem için soru işaretleri doğuruyor. Devler harcamaları kısarsa etkisi çip üreticilerinden bulut sağlayıcılarına ve girişimlere kadar yayılabilir.

Ayrıca şirketler üzerinde gerçek yapay zekâ geliri gösterme baskısı artıyor; kullanıcı büyümesi ya da model kıyaslamaları yeterli değil. Önümüzdeki birkaç bilanço dönemi, yatırımların karşılığını verip vermediğini göstermesi açısından yakından izlenecek.

Anthropic'in yakın zamanda yaptığı halka arz başvurusunda ortaya çıkan 895 milyar dolarlık hesaplama taahhüdü tam da bunun örneği: yapay zekâ yarışı teknolojik olduğu kadar finansal mühendislik yarışı da.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'deki okuyucular için bu borç doğrudan bir fatura değil ama dolaylı etkileri olabilir. Yapay zekâ hizmetlerinin fiyatlandırması büyük ölçüde ABD'li şirketlerin maliyet yapısına bağlı; şirketler bu taahhütleri karşılamak için abonelik ücretlerini artırır ya da ücretsiz katmanları daraltırsa Türkiye'deki kullanıcılar da bundan etkilenir. Kur etkisiyle 3,2 trilyon dolar bugünkü kurla yaklaşık 160 trilyon TL'ye denk geliyor; bu yalnızca bir çevrim, vergiler ve resmi Türkiye fiyatlaması dahil değil.

Öte yandan Türkiye'de veri merkezi yatırımları ve yapay zekâ altyapısı son yıllarda hız kazandı. Küresel devlerin harcamalarını kısması, bu yatırımların finansman koşullarını ve bulut hizmetlerinin maliyetini dolaylı olarak etkileyebilir. Şimdilik somut bir yansıma yok; gelişmeleri izlemekte fayda var.

3,2 trilyon dolarlık rakam yanıp sönen sarı bir ışık. Yapay zekâ patlamasının çökmek üzere olduğu anlamına gelmiyor; ama arkasındaki finansal mühendisliğin daha fazla incelenmeyi hak ettiğini gösteriyor. Şimdilik devler, yapay zekâ gelirlerinin eninde sonunda bu borcu karşılayacağına oynuyor. Saat işliyor.