Çin'den yapay zeka ihracatına ilk sınır: model ağırlıkları listede

48 No'lu Duyuru tam olarak neleri kapsıyor?

Duyuru, Çin'in İhracatı Yasak veya Kısıtlı Teknolojiler Kataloğu'na 40 teknoloji ekliyor: 23'ü yapay zeka, 5'i biyotıp, 12'si fotovoltaik. Kalemlerin 14'ü doğrudan yasak, 26'sı lisans gerektiriyor.

Model geliştiren veya satın alan herkes için kritik olan kısım yapay zeka bölümü. Kapsam; frontier model ağırlıkları, önemli kontrol noktaları, kaynak kodu, mimari ve eğitim ile çıkarım optimizasyonu bilgisini içeriyor. Bir model üç testten herhangi birini karşıladığında kısıtlama devreye giriyor: en az 10^26 FLOPs eğitim gücü, en az 2 trilyon parametre veya ihracat anında küresel çağrı hacmi ya da benzeri ölçütlerde ilk 10'da yer almak.

Son test işin en kaygan yeri. Hesaplama ve parametre eşiklerinin altında kalan bir model, ihracat anındaki sıralaması ilk 10'a giriyorsa yine kapsama alınabiliyor. Taslağı inceleyen ChinaTalk bunu 'yorumlamaya en açık' kriter olarak nitelendiriyor; uyum ekipleri için kısıtlama sabit bir özellik listesi değil, dinamik bir eşik.

Ajanlar altlarındaki modelden bağımsız ele alınıyor. Planlama, çoklu ajan koordinasyonu, araç kullanımı ve oyun teorisi karar teknolojileri belirli eşiklerin üzerinde kısıtlanıyor. Kritik altyapı, savunma veya temel devlet kullanımı için geliştirilen yüksek performanslı ajanlar ise tamamen yasak.

Asıl şimdi yürürlükte olan kısım: kayıt zorunluluğu

Katalog eklemeleri 15 Kasım 2026'ya kadar görüşe açık bir taslak. Geçici ihracat öncesi kayıt zorunluluğu ise başlamış ama tamamlanmamış ihracatlar dahil şu anda geçerli.

İhracatçılar, listedeki bir teknolojiyi ihraç etmeden önce MOFCOM'un birleşik iş platformu üzerinden kayıt yapmak zorunda. Kayıt dört tetikleyiciyi kapsıyor: teknoloji mülkiyetinin yurt dışına devri, yerli teknolojinin yurt dışında kullanımı için lisanslanması, bir yabancı kuruluşun sahip veya kontrol eden konuma gelmesine yol açan mülkiyet ya da kontrol değişikliği ve MOFCOM'un belirlediği diğer durumlar.

Formda alıcı bilgileri, varış ülkesi, teknoloji tanımı, son kullanım ve tahmini değer isteniyor. Önceden onay adımı yok; ihracatçı bir teknolojinin kapsama girip girmediğine kendisi karar veriyor. Analistler formun grup içi kod paylaşımını da kapsayabileceğini, bunun çok uluslu şirketleri lisans anlaşmaları ve mülkiyet değişiklikleriyle rejimin içine çekebileceğini belirtiyor.

MOFCOM sözcüsü değişikliği rutin olarak nitelendirdi ve Dış Ticaret Kanunu'nun 20. maddesine dayandırdı; düzenlemenin 'belirli bir ülkeyi, bölgeyi veya kuruluşu hedef almadığını' vurguladı. Katalog 2001'den bu yana birkaç kez revize edildi. Ağustos 2020'deki revizyon öneri algoritması teknolojisini eklemiş ve TikTok'un ABD'li alıcıya satış önerisiyle aynı döneme denk gelmişti.

Hizmet erişimi ile modelin elde tutulması arasındaki çizgi nerede?

MOFCOM'a göre API, uygulama, web, SaaS ve cihaz üzerinde hafif kullanım büyük model ihracatı sayılmıyor. Kısıtlı bir modelin Çin dışında yerel olarak kurulması ise sayılıyor.

Bu ayrım kurumsal maruziyetin büyük kısmını belirliyor. Bir ABD şirketinin API üzerinden Çin modeli çağırması ihracat değil; aynı şirketin ağırlıkları indirip Çin dışındaki kendi sunucularında çalıştırması ihracat. Çinli bir şirketin kendi yurt dışı bulutunda otomatik lisanslama uygulanabiliyor, bu da tam lisans incelemesi olmadan yabancı müşteriye hizmet verme yolu açıyor.

Taslak, açık kaynak yayını veya akademik yayınla kamuya mal olmuş teknolojileri kapsam dışı bırakıyor. Bu istisna açık ağırlıklı ekosistem için önemli; ancak eşikler o kadar yüksek ki ChinaTalk bugün yayımlanmış hiçbir Çin modelinin 10^26 FLOPs sınırını aşmadığını tahmin ediyor.

Neden sadece Çin'i değil, herkesi ilgilendiriyor?

Frontier yapay zeka tedarik zincirleri artık dünyanın en büyük iki üretici bölgesinden de resmi ihracat kontrolüyle karşı karşıya.

10^26 FLOPs eşiği, 2023'teki ABD başkanlık emrinde ve 2025'te yürürlükten kaldırılan ABD Yapay Zeka Yayılım Kuralı'nda kullanılan rakamla aynı. Bu simetri tesadüf değil: iki hükümet de frontier yeteneğin ölçülebilir vekili olarak hesaplama gücüne bakıyor.

Fark yönünde. ABD Çin'e gireni kontrol ediyor, Çin ise artık Çin'den çıkanı kontrol ediyor. ABD ihracat kontrollerini zaten takip eden şirketler için uyum yükü ikiye katlanıyor. OpenAI'ın Nvidia'dan ayrılıp Google TPU'ları satın alma hamlesi tedarik zincirlerinin ne kadar hızlı yeniden çizildiğini gösteriyor.

Kayıt zorunluluğu yürürlükte, taslak katalog ise henüz kesinleşmedi. 'Küresel liderlik' testi ihracat anında yoruma açık kapı bırakıyor; hukuk ekipleri 15 Kasım'a kadar bu eki yakından okuyacak.

Türkiye'de durum ne?

48 No'lu Duyuru doğrudan Türkiye'yi hedeflemiyor; MOFCOM da düzenlemenin belirli bir ülkeyi hedef almadığını söylüyor. Yine de Türkiye'deki şirketler için pratik sonuçlar var. Bir Türk şirketi Çinli bir modeli API, uygulama veya SaaS üzerinden kullanıyorsa duyuru bunu ihracat saymıyor; doğrudan bir kısıtlama yok. Ancak Çinli bir teknolojiyi lisanslıyorsa, Çinli bir yapay zeka şirketini satın alıyorsa veya model ağırlıklarını Türkiye'deki kendi sunucularında çalıştırıyorsa, şimdiden yürürlükte olan kayıt zorunluluğu kapsamına girebilir.

Türkiye'deki yapay zeka girişimleri ve kurumsal alıcılar için asıl risk tedarik zincirinin görünmez kalması. Çinli model sağlayıcılarıyla çalışan şirketlerin lisans ve kurulum anlaşmalarını 15 Kasım 2026'dan önce gözden geçirmesi gerekiyor; çünkü geçici kayıt kuralı şimdi geçerli ve başlamış ihracatları da kapsıyor. Olası bir maliyet dolar üzerinden açıklanırsa yalnızca kur çevrimi yapılabilir (1 USD = 49,94 TL); bu rakam Türkiye vergilerini ve resmi fiyatlandırmayı içermez.

48 No'lu Duyuru, Çin'in frontier yapay zeka ihracatını kontrol etmeye yönelik ilk resmi adımı ve iki yüzlü bir yapıyla geliyor: yorum bekleyen bir taslak katalog ve beklemeyen bir kayıt kuralı. Çinli yapay zeka ortaklarıyla çalışan herkesin maruziyetini katalog kesinleşmeden önce, yani önümüzdeki iki hafta içinde haritalandırması gerekiyor.