Delaware'de yapay zeka şirket taslağı: Kongre 'sorumluluk kalkanı' diyor

Delaware'nin yapay zeka şirket taslağı ne öneriyor?

Taslak yeni bir şirket türü yaratıyor: Yapay Zeka Şirketi, kısaca AIC. Bu yapıda iş kararlarını insan yöneticiler değil, bir yapay zeka ajanı alıyor.

Delaware zaten ABD'de şirket kurmanın en kolay adresi olarak pazarlıyor kendini. Satışların yapıldığı yere göre düşük ya da sıfır vergi yükü, uzman mahkemeler, avukatların ezbere bildiği bir içtihat birikimi. AIC taslağı bu mantığı bir adım ileri taşıyor: karar vericisi yazılım olan bir şirket.

Taslak 30 aylık bir düzenleyici kum havuzu kuruyor. Bu süre boyunca işletmeyi yapay zeka ajanı yönetecek. Şirket hâlâ dava edilebilecek, başkalarını da dava edebilecek. Bankacılık açıkça kapsam dışı; yani hiçbir yapay zeka mevduat toplama lisansı alamayacak.

Bir insan hâlâ zorunlu. O kişi operatör değil, hukuki dayanak noktası. Kararları yapay zeka veriyor.

Kongre neden yapay zeka sorumluluk kalkanından endişeli?

Temsilciler Meclisi Gözetim Komitesi Başkanı James Comer, Delaware Valisi Matt Meyer'a bir mektup göndererek AIC yapısının yapay zeka sektörü için hukuki kalkan işlevi görebileceği uyarısında bulundu.

Financial Times'ın haberine göre Comer, önerinin "güçlü yapay zeka şirketlerini ve yatırımcılarını sorumsuz ve zararlı eylemlerin sonuçlarından korumak için kullanılabileceğinden" endişe duyduğunu yazdı. Güvenlik değerlendirmeleri talep ediyor ve eyaletin yanıtları tatmin etmezse federal yasama gündeme gelebileceğini ima ediyor.

İtirazın özü basit. Şirketler zaten sahiplerini kişisel sorumluluktan korur, ama o sahipler utandırılabilen, ceza alabilen ya da hapse girebilen insanlar. Yapay zeka ajanında böyle bir risk yok. Ajan yıkıcı bir karar verirse taslağın mantığı suçu yazılıma yıkmaya çalışıyor.

UC Berkeley'den hukuk profesörü Andrew Baker, FT'ye verdiği demeçte taslağın Delaware'de kayıtlı şirketlere otonom yapay zeka konusunda "hukuki kesinlik" sağlama çabası olabileceğini söyledi. Muhtemel sonuca dair yorumu ise pek de övücü değil: "Geliştirilmemiş ya da iyi gerekçelendirilmemiş bir politika mantığı olmadan haksız görünen aşırı cömert bir sorumluluk kalkanı."

Mark Cuban'ın 'önce davranan kazanır' argümanı

Herkes taslağı bir boşluk olarak görmüyor. İş dünyasından ve yapay zeka çevrelerinden bazıları, bir ABD eyaleti yapay zeka tarafından yönetilen şirketlere hukuki bir yuva açmazsa işin başka bir yere kayacağını savunuyor.

Mark Cuban bu yılın başlarında bu görüşü savundu: eyalet gelirini büyütmek isteyen her vali, "herkesin bir yapay zeka ajanı ve stablecoin kullanarak şirket kurmasına" izin vermeli. Gerekçesi netti: pazara ilk giren kazanır.

Delaware'nin sıkıştığı nokta tam burası. Eyalet on yıllardır Amerikan şirketlerinin varsayılan adresi. Şimdi otonom yapay zekanın demodan çıkıp sahaya indiğini izliyor. Hareketsiz kalmanın da bir maliyeti var.

Kum havuzu bir orta yol. Kalıcı kurallar yazılmadan önce yapay zeka tarafından yönetilen bir şirketin gerçekte ne yaptığını 30 ay boyunca görmek. Bu büyüklükteki bir sorumluluk sorusunu bir kum havuzunun sınırlayıp sınırlayamayacağı ise yanıtsız kalan kısım.

Türkiye'de durum ne?

Şu an Türkiye'deki girişimciler ve yatırımcılar için değişen bir şey yok. Taslak henüz yasa değil, kum havuzu bir öneri ve kurulmuş bir AIC yok. Delaware'de kayıtlı şirketler mevcut kurallara tabi olmaya devam ediyor.

Taslak geçerse, bu yapıyı kullanacaklar için ilk pratik soru sigorta ve sözleşmeler olacak. Türkiye'deki iş ortakları da dâhil olmak üzere karşı taraflar, ajan hata yaptığında kimin şahsen sorumlu olduğunu bilmek isteyecek. Kongre şimdiden bu cevabın Dover'da değil Washington'da yazılabileceğini gösteriyor. Türkiye'de yapay zeka tüzel kişiliğine dair özel bir düzenleme henüz yok; mevcut Türk Ticaret Kanunu şirket yönetiminde gerçek kişileri ve organları esas alıyor.

Delaware'nin AIC taslağı, yapay zeka ajanlarına hukuki yuva açan ilk eyaletin bir sonraki şirketleşme dalgasını kazanacağına dair bir bahis. Kongre ise içindeki sorumluluk kalkanının Washington'la temasa dayanamayacak kadar cömert olduğuna oynuyor. 30 aylık kum havuzu bu tartışmanın test alanı olacak.