Japonya ve NASA Mars'ın uydusundan toprak getirecek MMX görevini başlattı

Uyduların gizemini çözmek için Mars'a gidiş-dönüş seferi

Japonya'daki Tanegashima Uzay Merkezi'nden havalanan MMX, Mars ve çevresinde beş yıldan uzun sürecek zorlu bir bilimsel yolculuğa çıktı. Standart yüzey keşif araçlarının aksine doğrudan Mars'a inmeyecek olan araç, Deimos ve Phobos uydularını yörüngeden haritalandırdıktan sonra Phobos'un yüzeyine konup el değmemiş toprak örnekleri toplayacak.

Gökbilimciler onlarca yıldır Mars'ın bu iki şekilsiz ve küçük uydusunun nereden geldiğini tartışıyor. Bir görüş, bu cisimlerin gezegenin çekimine kapılmış kadim asteroitler olduğunu savunurken; diğer görüş, genç Mars'a çarpan devasa bir gök cisminin yörüngeye fırlattığı parçaların birleştiğini öne sürüyor. Phobos'tan getirilecek materyallerin kimyasal analizi, tıpkı gökbilimcilerin ilk kez keşfettiği 'hayalet yeşili' beyaz cüce gibi uzak sistemlerin anlaşılmasında olduğu gibi, kayalık iç gezegenlerin nasıl su ve organik madde kazandığını da netleştirecek.

MMX Mars görevi takvimi ve donanım özellikleri

MMX Mars görevi içinde NASA'nın rolü ve donanımları

Projenin ana yürütücüsü JAXA olsa da NASA kritik donanımlarla göreve doğrudan destek veriyor. ABD uzay ajansının araçtaki en önemli aygıtı Megane; yani yörüngeden Phobos'un element haritasını çıkaracak olan gama ışını ve nötron spektrometresi.

Yüzeyden toprak toplama operasyonunu ise NASA'nın geliştirdiği pnömatik toplayıcı gerçekleştirecek. Basınçlı gaz püskürterek yüzey tozunu doğrudan toplama haznesine iten bu sistemin yanı sıra, milyonlarca kilometrelik iletişim ve rota takibinde NASA'nın Derin Uzay Ağı (DSN) kullanılacak.

Mars'tan Dünya'ya toprak getirme yarışı kızışıyor

Mars sistemine gidip düşük yerçekimli bir gökcismine inmek ve oradan yeniden havalanıp Dünya'ya geri dönmek şimdiye dek başarılabilmiş bir operasyon değil. JAXA daha önce Hayabusa misyonlarıyla asteroitlerden parça getirmeyi başarmıştı, NASA da 2023'te Osiris-Rex ile Bennu'dan numune taşımıştı. Ancak Mars'ın yerçekimi havzası bambaşka zorluklar barındırıyor.

Plan doğrultusunda MMX, Ağustos 2027'de Mars'a varacak. Uydularda üç yıldan uzun süre ölçüm yapıp örnek topladıktan sonra Kasım 2030'da Dünya'ya dönüş motorlarını ateşleyecek ve Temmuz 2031'de iniş kapsülünü teslim edecek.

Bu takvim, ABD ve Japonya ortaklığını doğrudan Çin ile yarışa sokuyor. Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA), Mars yüzeyinden örnek getirmeyi amaçlayan Tianwen-3 görevini 2028'de fırlatıp yine 2031'de geri getirmeyi planlıyor. İki taraftan hangisinin önce ulaşacağı, derin uzay keşiflerinde yeni bir dönüm noktası olacak.

Türkiye'deki bilim insanları bu verilerden faydalanabilecek mi?

MMX görevi Japonya ve ABD devlet uzay ajanslarının ortak finansmanıyla hayata geçirildi. 2031 yılında Dünya'ya getirilecek fiziksel toprak örnekleri öncelikli olarak Japon ve Amerikan araştırma merkezlerinde incelenecek. İlk analizlerin ardından numuneler, Türkiye'deki üniversiteler ve astrobiyoloji araştırmacıları da dahil olmak üzere uluslararası hakemli araştırma projelerinin başvurusuna açılacak.